Đọc Chùa Đàn của Nguyễn Tuân

Đợt này về quê chơi lễ tôi muốn mang theo sách đọc lúc rảnh. Nhìn vào kệ sách thấy quyển nào cũng dày thế là tôi chọn luôn cuốn mỏng nhất tên Chùa Đàn. Tôi mua nó đã lâu và qua nhiều lần dọn kệ cất bớt những cuốn sách đã đọc hoặc không hay lắm thì không hiểu sao nó vẫn còn nằm đây. Thế là bóc bỏ vào ba lô lên đường về quê...

Đợt này cũng đúng vào lúc tôi dịch xong sách Code và công việc trên công ty cũng đang không quá nhiều nên có dư thời gian và chưa biết làm gì. Những lúc như này lại trào lên một cảm giác quen thuộc: tự vấn về ý nghĩa cuộc đời. Bởi vậy nên người ta mới nói rảnh rỗi sinh nông nồi, nhàn cư vi bất thiện nhỉ? Có lẽ vì tôi chưa tìm được đam mê thật sự của đời mình nên niềm u uẩn đó mới lặng lẽ nấp chờ đợi những lúc như này lại khởi phát và thúc ép. Nó cũng muốn lắm nhưng chủ nhân nó lại chưa biết và chưa tìm ra được thứ nó cần.

Và mở đầu cuốn sách là:

Ơ, có phải là một lời nhắc định mệnh cớ sao lại xuất hiện vào lúc này? Diệt để sinh, nghe giống mấy câu trong Đạo Phật không? Tôi sẽ lấy nó làm một chỉ dấu để tìm đam mê thật sự, tìm con người thật sự của mình. Và hơn nữa, để đến được sự diệt đó Nguyễn Tuân chỉ quy về một cách là viết ra! Một nhà văn như ông viết ra thì dễ hơn một người tay ngang học Văn chỉ 3 4 điểm như tôi. Nhưng thôi Thánh nhân đãi kẻ khù khờ, cứ hết mình là được.

Chùa Đàn có cái sự diệt đó. Nó sinh ra một con người khác, một con người với lý tưởng vững chắc đi theo con đường Cách Mệnh. Sách đi theo hình thức một bài hát nói. Trước và sau bài là hai mưỡu: mưỡu đầu và mưỡu cuối, thường là hai câu thơ lục bát. Nhưng ở đây là hai đoạn dẫn và xuất từ một câu chuyện trung tâm là Tâm sự tuổi nước độc với nhân vật chính là chủ ấp Mê Thảo tên Lãnh Út, người đau đớn vì mất vợ đến nỗi lìa xa cõi trần, giam hãm bởi buồn khổ, rượu, nhạc và có thể xem như là đã chết. Bên ông có Bá Nhỡ, người quản gia tận tuỵ bị truy tố vì tội giết người nhưng được vợ Lãnh Út là họ hàng che giấu giúp. Bá Nhỡ đau đáu vì nỗi buồn của chủ và luôn tìm cách giúp Lãnh Út vượt qua cơn tù đày và trở về với đời sống. Cuối cùng chỉ có một cách là nhờ tới tiếng hát Cô Tơ. Cô Tơ vì chồng mất mà thề độc không hát nữa vì tiếng hát phải đi đôi với tiếng đàn của chồng. Để thuyết phục Cô Tơ hát Bá Nhỡ phải chấp nhận đánh cây đàn đáy mà chồng cô để lại cũng có nghĩa là chấp nhận cái chết vì cây đàn đó đã bị ám bởi người chồng với lời thề hễ ai đánh nó thì đổi mạng cho ông. Câu chuyện đẩy lên cao trào chính là lúc thầm lặng nhất của một người quản gia. Ông bỏ dở công việc về phòng nằm suy tưởng và từ chối gặp mặt bất cứ ai, tay phải gác lên trán đến hằn cả máu. Liệu cuộc đời mình có ý nghĩa gì không? Nếu cứ sống như vậy thì sống tiếp nhàn nhã để cả cuộc đời ân nhân chết đi hay dùng phần đời còn lại nén vào một khúc đàn để vực dậy người chết thì cái nào ý nghĩa hơn? Khoảng lặng đó chính là bão tố, sau cơn bão trời sẽ sáng.

Điều quan trọng ở đây là Bá Nhỡ muốn đốt cháy cuộc đời mình để thắp sáng một cuộc đời khác. Có giống bao nhân dân anh hùng đã đốt cả đời mình để thắp sáng cho thế hệ mai sau?

Nói thế không có nghĩa mình phải chết đi mới tạo được ý nghĩa. Đó là cách đẩy lên cao trào để toả sáng ý văn tác giả. Và là một lời khuyên để người đời lấy mà suy nghĩ về ý nghĩa đời mình. Vào nhưng lúc cơ hội tới hãy suy nghĩ về nó và chọn một điều ý nghĩa.

Còn mưỡu đầu, mưỡu cuối là một lớp câu chuyện khác. Với 3 nhân vật Lịnh, sư thầy và người kể. Nó là một dạng lồng truyện trong truyện khá thú vị. Được lồng ghép vào nhau để nói về ý nghĩa tốt đẹp của Cách Mệnh. Hai đoạn này bạn đọc có thể tự cảm nhận nhiều hơn vì mình không muốn bàn nhiều về nó.

Cảm giác Tâm sự tuổi nước độc bị gượng ép quá. Nó bị thúc ép để làm rõ cái ý đồ tác giả là diệt một cái gì đó để sinh một cái khác. Không hiểu sao cảm xúc của mình không trào dâng mạnh khi đọc đoạn Bá Nhỡ vừa đàn vừa chết và Lãnh Út hồi sinh trong cơn ngây ngất. Hoặc là mình chưa cảm được sâu xa. Có lẽ phải tìm hiểu thêm xem sao.

Còn phần mình liệu có diệt để sinh? Vẫn đang tìm kiếm...