Đọc Tàn ngày để lại

Cuốn sách bìa cứng tối màu minh hoạ một căn nhà mờ mờ nhìn từ xa khiến tôi chọn mua mặc dù chưa đọc thử phần giới thiệu. Phần khác cũng là vì tác giả, Kazuo Ishiguro, sau đợt ông đạt giải Nobel thì tôi có nhớ tên vài cuốn định bụng hôm nào sẽ tìm mua. Nên nó cũng chẳng phải là một quyển phải đọc ngay hay tạo được nhiều hưng phấn cho tôi lúc đó. Đã vậy, tôi còn đem làm vật hiến tế, đổi lấy cuốn Hai số phận của anh đồng nghiệp. Tôi có đọc review Hai số phận từ lâu rồi, anh chàng kia còn giới thiệu niềm nở với tôi, nào là kể chuyện song song hai nhân vật, nào là lồng ghép lịch sử vào câu chuyện, nào các khúc ngoặt, nút thắt cho mình suy nghĩ, kích thích, và nhiêu đó đã đủ để tôi đổi cuốn sách mới mua này.

Về đọc Hai số phận thì quả thực nó là một chuyến phiêu lưu lý thú, thoả mãn được những giờ buồn chán sau khi code mỏi tay mỏi cổ của tôi, mà chi tiết hơn có lẽ phải dành riêng một bài khác. Lúc tôi trả sách thì anh đồng nghiệp này chưa đọc xong, nên ảnh kêu để lại ít bữa nữa. Tôi cũng gật đầu cái rụp, dù gì người ta cũng là người đọc sách, biết giá trị cuốn sách với người chủ, nên chắc mẩm sẽ không sao.

Sau đó dịch bùng phát, nhân viên công ty làm ở nhà hết. Thế là không còn những cuộc gặp mặt trao đổi trực tiếp mà đổi lại là những giờ họp trực tuyến với đôi ba tin nhắn yêu cầu về công việc. Hiển nhiên là công việc không được suôn sẻ mấy và cuộc sống hằng ngày của tôi cũng thế. Những ngày giờ ở lì trong căn phòng đóng kín, lâu lâu trò chuyện với phòng đối diện chung nhà trọ mà theo tôi biết là cũng muốn trốn khỏi Sài Gòn lắm nhưng không kịp. Tôi cũng muốn trốn, nếu lúc trước dịch không vì chủ quan mà không đặt vé về quê sớm trước khi phong toả thì đã không xảy ra cái chuyện đầu óc tôi mờ mịt mông lung mấy tháng trời. Và chính trong lúc ấy anh đồng nghiệp của tôi nghỉ việc, cũng có thông báo trên nhóm chat nhưng cái tin chả ăn nhập vào đầu tôi. Đến sau này khi tình hình ổn định, nhắn tin hỏi thăm ảnh tôi mới biết tài khoản đó đã bị ngưng tự bao giờ.

Thú thật khi đó tôi buồn. Cuốn sách bìa tối với căn nhà mờ ảo kia giờ quả thật cũng mờ ảo như chính căn nhà đó vậy. Nhưng mà biết đâu được, đời là vậy mà, có những thứ đến và đi mà ta chẳng ngờ. Nghĩ vậy, tôi quyết định dịp nào đó (có giảm giá) tôi sẽ mua lại.

Sau dịch các bạn có để ý là có gì đó xuất hiện nhiều hơn trước không? Nếu bạn độc thân như tôi thì sẽ càng nhạy cảm với vấn đề này hơn. Vâng, là đám cưới. Thiệp mời gửi về tới tấp đến nỗi tôi phải kiểm tra lại tài khoản chi tiêu coi mình còn đủ tiền sống cho tới kì nhận lương tiếp không. Nỗi buồn này qua đi, nỗi buồn khác ập đến. Kiểm tra xong tôi mới đủ tỉnh táo để cảm nhận được tuổi già cô đơn đang đứng bên nhìn mình...

Trong số đó có đám cưới của anh đồng nghiệp. (Vâng lại là anh đồng nghiệp. Các bạn có thể rút ra 2 điều. Một: mối quan hệ của tôi đa phần luẩn quẩn trong khuôn khổ công ty, ngoại trừ bạn bè lâu năm. Hai: công ty tôi toàn đực!) Tôi đi bưng quả cho ảnh. Bữa đó tôi đẹp trai lắm, quần tây sơ mi chỉn chu, tính về Hậu Giang (quê cô dâu) chinh phục mấy cô nhận quả. May cho mấy em là tôi tạo chút lạnh lùng giữ khoảng cách nên các em mới không dính vào chuyện yêu đương xa xôi rồi ngày nhớ đêm mong mà tàn phai héo úa...

Tôi lạc đề mất rồi! Điều quan trọng là, một cậu đồng nghiệp khác vào buổi tối trước đám cưới móc ra cuốn sách bìa tối với căn nhà mờ ảo đưa tôi. Thật là vui khôn xiết. Cậu ta nói cái anh mượn sách nghỉ việc nhưng không có dịp trả nên có nhờ cậu giữ giùm rồi chờ dịp gặp tôi thì đưa. Ha ha, tôi vui không chỉ vì nhận được sách mà còn vì niềm tin giữa người với người thật đẹp biết bao. Tôi cảm ơn và cầm lấy, quyết ý sau đám cưới về sẽ đọc ngay.

Tôi xin kể một câu chuyện mà với tôi có thể là bước ngoặt cuộc đời, về suy nghĩ và lý tưởng mà đến giờ nhìn lại thấy thật ngớ ngẩn. Hồi xưa tôi có lỡ thích một cô gái khá kiêu, cho tôi lên bờ xuống ruộng mấy bận. Thành thật thì tôi có bỏ cuộc nhiều lần, nhưng cái tính cứng đầu cứ nuôi dưỡng suy nghĩ phải cua cho bằng được người con gái ấy ấp ủ trong lòng, nằm dưới đáy những chuyện thường nhật chỉ chờ có cơ hội là luồn ra chiếm lấy tâm tư. Đêm đêm, tôi mặt dày nhắn tin hỏi thăm, chúc ngủ ngon tháng này qua tháng nọ mà không có hồi âm. Tới lúc sự hoài vọng đứng bên bờ vô vọng thì cô ấy nhắn lại. Có cơ hội là tôi chớp lấy ngay và rồi cũng đến ngày tôi chinh phục được cô với chút niềm tự hào an ủi cho những tháng ngày nặng lòng.

7 tháng yêu nhau không thiếu những lúc hạnh phúc, hờn dỗi, hy vọng, buồn bực. Một đêm mưa thu (Sài Gòn có mùa thu không nhỉ?) đã ngà say bên hội bạn tôi móc điện thoại nhắn tin cho cô bảo đừng quen nữa. Tôi đã suy nghĩ rất lâu cho quyết định đó. Tự hỏi có phải mình đã đạt được những gì tốt đẹp, liệu đời tôi không có cô có hạnh phúc nữa không, liệu cuộc sống chỉ cho ta đúng một con đường hạnh phúc mà không có lối nào khác cũng dẫn đến đích đó? Cái tính cứng đầu ngày nào giữ tôi theo đuổi cô thì nay lại thôi thúc tôi phá huỷ những thành quả dày công đạt được. Nó khăng khăng muốn biết cái không biết, có thể nó muốn chống lại một điều lớn lao nào đó mà tôi chưa rõ.

Và một lần nữa tôi được như ước nguyện.

Có thể lúc đó tôi không cảm nhận được hoặc cơn thoả mãn che lấp nên không biết cô buồn nhường nào. Giờ nghĩ lại, điều tôi làm chả là gì ngoài sự ích kỉ ngu ngốc. Và thứ xứng đáng dành cho tôi hẳn nhiên không phải thiên đường. Tôi lao vào công việc. Lúc ấy là khi mới tốt nghiệp, tôi đang thử việc cho một công ty nọ. Tôi chuyên tâm học và làm vì không có nhiều kiến thức ngành. Trả cho chuyên cần luôn là quả ngọt. Tôi làm tốt công việc, đạt được vị trí cao trong công ty, tôi cảm thấy mình hạnh phúc.

Rồi một đêm, khi con chữ trên màn hình nhoè đi, tôi ngước nhìn bầu trời đen đặc không sao qua ô cửa sổ và thấy rõ một nỗi cô đơn mênh mông. Thành thật với bản thân, tôi nghĩ mình đã sai rồi. Không có con đường hạnh phúc thứ hai, có chăng là một cái đích khác. Nỗi đau thất bại, sự mất mát, nỗi buồn, cô đơn, trống rỗng đánh gục tôi. Những tháng ngày xưa cũ ào ạt tràn về như con đê bị lũ đánh sập. Nó cuốn phăng đi những con đường tôi vẽ, lấp đầy, lấp đầy, để mênh mông chỉ còn đục ngầu quá khứ.

Tôi mong sống lại những tháng ngày đã từng. Tôi có đi quá xa không? Liệu có thể quay trở về? Cứ thế tôi đắm chìm trong hoài niệm quá vãng…

Và khi đọc đến dòng này, tôi biết tha thứ sẽ đến, bằng cơn đau cuối.

Cô Kenton lại lặng thinh thêm lát nữa. Rồi cô tiếp, “Nhưng đương nhiên không có nghĩa là không có những dịp này dịp khác - trong những dịp buồn nản tột cùng - khi ta tự nhủ: ‘Mình đã làm gì đời mình?’ Những lúc ấy ta sẽ đâm ra nghĩ về một cuộc đời khác, một cuộc đời tốt đẹp hơn mà có thể mình đã có. Chẳng hạn, tôi sẽ đâm ra nghĩ về một cuộc đời có thể tôi đã có bên ông, ông Stevens ạ. Và tôi đoán đấy là những lúc tôi nhân một chuyện vặt vãnh nào đó mà nổi cáu bỏ đi. Nhưng mỗi lần như vậy, thì chẳng mấy sau tôi đã nhận ra - chỗ dành cho mình thực sự là ở bên chồng. Suy cho cùng đâu có thể quay ngược thời gian được nữa. Người ta không thể ngâm ngợi mãi những gì có thể đã xảy ra. Người ta cần phải nhận ra mình đang có một thứ cũng tốt gần bằng thế, thậm chí còn hơn thế, và biết cảm kích vì điều đó.”

Cơn đau đó có thể giống với chính ông Stevens sau khi nghe cô Kenton thổ lộ.

Thực vậy - có gì mà không thừa nhận điều này chứ? - vào giây phút ấy, tim tôi như tan vỡ.

Cuốn sách là chuyến thưởng ngoạn về miền tây nước Anh của một quản gia lớn tuổi, ông Stevens, nhân dịp ông chủ mới đi công tác ở Mỹ đã gợi ý ông nghỉ ngơi vài ngày. Chuyến đi thực tế còn vì một lý do khác, ông muốn gặp lại người nội quản đã làm chung với ông khi xưa để hỏi xem bà có muốn trở lại giúp ông không.

Trên con Ford ngầu lòi của ông chủ, ông chu du qua miền tây nước Anh, qua những cánh đồng bạt ngàn, những hàng dậu cao ken đặc hai bên đường, một cái hồ thơ mộng nơi mà ông ngồi mơ màng cả một buổi chiều, gặp những sự vụ kì thú, có may có rủi,… Chuyến đi là lúc ông được thực sự khám phá thế giới bên ngoài Dinh mà ông phục vụ bấy lâu.

Thiên nhiên thật nhiệm màu, cái sức mạnh soi sáng của nó đã giúp ông nhận ra được rất nhiều điều mà trước đây ông không nghĩ đến. Nó đưa ông về những cuộc tranh luận về “phẩm cách” của một quản gia. Và qua đó ta có thể học được gì đó về phong thái làm việc, như cách mà tôi đã cố gắng lúc mới ra trường.

Xuyên suốt cuộc hành trình là những hoài niệm được kể qua giọng bình bình ngôi thứ nhất. Ở đó sẽ không thấy được những cảm xúc dữ dội (ngay cả khi cha ông mất, hay lúc ông nhận ra ông làm một người phụ nữ đau lòng) mà phẩm cách của một quản gia không cho phép. Bởi với ông một quản gia vĩ đại là người khoác lên mình một chiếc áo không bao giờ bị tước đi hay cởi bỏ bởi bất cứ hoàn cảnh nào chỉ trừ lúc không có ai và chính người đó muốn cởi nó. Chính điều làm ông tự hào đó cũng phải trả một cái giá.

Và đến cuối cuộc hành trình, lúc gặp cô Kenton, người nội quản, ông mới biết mình đã đánh mất những gì.

Có một cảnh tôi thấy rất đẹp. Đó là sau cuộc gặp gỡ ông chạy xe ra bờ kè cảng ngồi ngắm hoàng hôn. Ánh chiều dần ngả màu cam đỏ nhuộm cả mặt biển như máu từ hàng ngàn sinh vật trải dài lấp lánh. Ta ngồi đó ngắm nhìn như thể tái sinh. Khi cảnh vật dần nhạt màu tựa hồ sắp chìm vào thế giới khác, ánh đèn đường nhất loạt thắp sáng, đó là lúc tàn ngày để lại, để đến với những gì của riêng ta mà mãi không tiếc nuối.

---

Bài này tôi viết đã 5 năm. Đến giờ đọc lại thấy thật thú vị. Riêng câu chuyện về con đường hạnh phúc, giờ thì tôi đã biết. Cuộc sống thật nhiệm màu, một đời người gặp biết bao điều, bao con người. Cuộc sống sẽ tiếp diễn, dù thế nào. Con đường tôi đi giờ đã có thêm một người đồng hành bên cạnh. Tôi trân trọng những đêm cô đơn của 5 năm về trước. Có lẽ còn lâu nữa tôi mới đọc lại Tàn ngày để lại...